Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie kontraktów wojewódzkich oraz dochodów jednostek samorządu terytorialnego

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z zapytaniem pana posła Zbigniewa Janowskiego w sprawie kontraktów wojewódzkich i dochodów jednostek samorządu terytorialnego przedstawiam następujące wyjaśnienia w tej sprawie.    Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001-2002 jest aktem wykonawczym do ustawy z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego (DzU nr 48, poz. 550, nr 39, poz. 460). Obejmuje ono zakres, tryb, warunki i kwoty wsparcia przez Radę Ministrów programów wojewódzkich oraz ukierunkowanych regionalnie zadań ˝ministrów właściwych˝.    Stanowi to merytoryczne i finansowe podstawy do przygotowania i zawarcia kontraktów wojewódzkich oraz oceny, kontroli skuteczności i efektywności wykonania zadań nimi objętych. Źródłem merytorycznych treści Programu wsparcia na lata 2001-2001 jest Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2001-2006, przyjęta przez Radę Ministrów w formie uchwały w dniu 28 grudnia 2000 r.    Program wsparcia powstawał w dwóch etapach:    - etap pierwszy stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001-2002 (DzU nr 122, poz. 1326),    - etap drugi stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001-2002 (DzU nr 39, poz. 460).    Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2000 r. - mimo pierwotnego projektu - nie objęło ukierunkowanych regionalnie zadań ˝ministrów właściwych˝, jednak Rada Ministrów zobowiązała ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego do przeanalizowania zadań ˝ministrów właściwych˝ pod kątem zasadności włączenia realizowanych przez nich zadań do programu wsparcia i przedłożenia propozycji nowelizacji po dokonaniu niezbędnych uzgodnień.    Wykonanie tego postanowienia Rady Ministrów stało się możliwe po wprowadzeniu do ustawy budżetowej na 2001 r. z inicjatywy ministra rozwoju regionalnego limitu wydatków na finansowanie zadań ˝ministrów właściwych˝ objętych programem wsparcia w latach 2001-2002.    W skład tych limitów wchodzą niektóre rezerwy celowe będące w dyspozycji ˝ministrów właściwych˝ oraz środki w dyspozycji wojewodów na dofinansowanie inwestycji i zakupów inwestycyjnych jednostek samorządu terytorialnego.    Znalazło to swój wyraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2001 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001-2002.    Jednocześnie także z inicjatywy ministra rozwoju regionalnego dokonane zostały następujące zmiany:    - w ustawie o zasadach wspierania rozwoju regionalnego:    - przez art. 14 ustawy z dnia 13 października 2000 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 95, poz. 1041),    - przez art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw: o samorządzie powiatowym, o samorządzie województwa, o administracji rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DzU nr 45, poz. 497),    prowadzące do ustalenia kryteriów i zasad wykorzystywania środków agencji i funduszy w kontekście ich wsparcia rozwoju regionalnego oraz objęcia wszystkich środków pozabudżetowych będących w dyspozycji instytucji rządowych do systemu wsparcia, jak również zintegrowania poszczególnych elementów polityki regionalnej wynikających z ustawy    - zmiany do ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych    - przez ustawę z dnia 16 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU z dnia 23 grudnia 2000 r. nr 117, poz. 1228),    prowadzące do uwzględnienia decyzji strategicznych związanych z funkcjonowaniem stref także w zakresie kompetencji ministra właściwego ds. rozwoju regionalnego, co pozwoli na zintegrowanie tego czynnika oddziaływania gospodarczego z polityką rozwoju regionalnego państwa,    - zmiany w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000    - przez ustawę z dnia 13 października 2000 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 95, poz. 1041),    prowadzące do systemowego ujęcia wydatków z budżetu centralnego oraz pomocy zagranicznej przeznaczonych na dofinansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego oraz obsługi finansowej takiego dofinansowania, co pozwalało budować spójny system wsparcia regionalnego,    - odpowiednich zapisów w ustawie o wykonywaniu budżetu państwa    - ustawa z dnia 2 marca 2001 r. (DzU z dnia 4 czerwca 2001 r. nr 55, poz. 574),    określających zasady wydatkowania środków na dofinansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego w oparciu o kontrakty wojewódzkie.    Rada Ministrów, mając na uwadze konieczność dalszej decentralizacji finansów publicznych i poszerzenie zakresu zadań realizowanych na poziomie samorządu terytorialnego, przygotowała i przekazała w dniu 14 czerwca 2001 r. do Sejmu RP projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.    Wymienione wyżej rozwiązania finansowe zostały wprowadzone do nowego projektu ustawy, w tym generalna zasada, że współfinansowanie z budżetu państwa zadań samorządu terytorialnego może się odbywać jedynie w ramach kontraktu wojewódzkiego.    Nowy system finansów jednostek samorządu terytorialnego ma zapewnić zwiększenie ich dochodów własnych poprzez zastąpienie dotychczasowych dotacji celowych na finansowanie lub dofinansowanie zadań własnych - dochodami własnymi. Jest to warunek konieczny dla ustabilizowania finansów samorządów powiatowych i wojewódzkich, ich samodzielności, a przede wszystkim przewidywalności. Dzięki temu partnerstwo samorządów w kreowaniu rozwoju regionalnego znacznie się wzmocni.    Z punktu widzenia rozwoju regionalnego istotne znaczenie ma także projektowane wzmocnienie finansowe samorządów szczebla powiatowego i wojewódzkiego w formie dodatku regionalnego z budżetu państwa od 2003 r. (W pracach parlamentarnych proponuje się wprowadzić dodatki od 2002 r.)    Dodatek ten przeznaczony byłby na finansowanie zadań objętych kontraktami wojewódzkimi, z jednoczesnym zobowiązaniem tych szczebli samorządów do przeznaczania środków własnych na współfinansowanie zadań wynikających a kontraktów w kwocie co najmniej odpowiadającej dochodom uzyskanym z tytułu tego dodatku.    Projekt obejmuje, między innymi, również znaczące zwiększenie udziałów jednostek samorządu terytorialnego we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych i prawnych, przekazanie samorządom powiatowym wpływów z opłat, kar i mandatów, pobieranych przez powiatowe służby, inspekcje i straże, które dotychczas są dochodami budżetu państwa, a także udziały we wpływach z podatków pośrednich.    Do dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego zaliczone zostały również środki finansowe pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi oraz środki krajowe na współfinansowanie programów realizowanych z udziałem środków zagranicznych.    W odniesieniu do funduszy celowych, wymienionych w pytaniu pana posła, uprzejmie informuję, że proponowane przez rząd w omawianym projekcie ustawy zmiany niektórych z nich, w tym przekształcenie Funduszu Alimentacyjnego w wyniku przekazania jego środków samorządom powiatów i decentralizacja Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, ze względu na pełnienie przez te fundusze roli wyłącznie socjalnej, są w zasadzie obojętne dla polityki rozwoju regionalnego. Natomiast należy podkreślić, że większe związanie tych funduszy z samorządami może wpłynąć na bardziej racjonalne wydatkowanie środków, jakimi dysponują.    Pozytywny wpływ na rozwój regionalny może mieć jedynie projektowane przekazanie powiatom 10% wpływów pieniężnych Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa w konsekwencji przejęcia przez nie całości zadań związanych z wdrażaniem aktywnych form przeciwdziałaniu bezrobociu.    Jednocześnie pragnę wyjaśnić, że zapoczątkowany w tym roku na mocy art. 14 ust. 2 ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego proces uzgadniania projektów programów i planów działań, w tym planów finansowych oraz zasad i kryteriów rozdziału środków wymienionych w tym przepisie agencji i funduszy - z ustaleniami strategii i programu wsparcia - powinien być podstawą dalszych zmian w ich funkcjonowaniu oraz jeszcze większego związania zadań i środków tych podmiotów z samorządami.    Zawarte w dniu 19 czerwca 2001 r. pomiędzy Radą Ministrów a Samorządem Województwa kontrakty mają charakter umowy cywilnoprawnej. Zasady i tryb zaspokajania roszczeń oraz rozwiązywania sporów określone zostały w załączniku 5 w roz. 7 kontraktu. (Tekst tego rozdziału przekazuję w załączeniu.*)    Ingerencja strony rządowej w postaci blokowania środków finansowych przeznaczonych na realizację kontraktu jest ograniczona do sytuacji określonych w kontrakcie:    - w załączniku 5 w par. 37, który w związku z postanowieniem art. 101 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych stwierdza, że:    W przypadku zagrożenia realizacji ustawy budżetowej i podjęcia przez Radę Ministrów decyzji o blokowaniu na czas oznaczony planowanych wydatków z budżetu państwa strona rządowa odpowiada wobec podmiotów uprawnionych, przez cały okres blokowania wydatków, jedynie za koszty, które zostały poniesione przez nie w celu minimalizowania strat własnych i na poniesienie których podmioty te uzyskały pisemną zgodę wojewody,    - w załączniku 12 w § 5 w ust. 6, w którym stwierdza się, że:    W razie stwierdzenia przez wojewodę nieterminowej realizacji zadania (lub jego etapu) bądź niewywiązania się samorządu z jednego z przyjętych obowiązków:    - współfinansowania zadania środkami własnymi, o których mowa w par. 2 ust. 1,    - zapewnienia udziału w finansowaniu zadania środków pochodzących z innych źródeł, o których mowa w § 2 ust. 2,    wynikających z harmonogramu rzeczowo-finansowego i planu finansowego, o których mowa w § 4, wojewoda wstrzymuje wypłatę dotacji na realizację danego etapu zadania, a także wypłatę kolejnych rat dotacji, do czasu złożenia przez samorząd odpowiednich wyjaśnień lub usunięcia przyczyn wstrzymujących wypłatę dotacji. O wstrzymaniu wypłaty dotacji wojewoda zawiadamia samorząd na piśmie.    Odpowiedź na interpelację przekazuję z opóźnieniem podyktowanym koniecznością ustalenia przebiegu prac parlamentarnych nad ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Z tego też powodu podjąłem starania o przyspieszenie prac senackich nad ustawą, co daje szanse na jej przyjęcie i obowiązywanie od 2002 r.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Włodzimierz Tomaszewski    Warszawa, dnia 17 sierpnia 2001 r.