Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie prawa do zasiłku dla bezrobotnych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przez pana marszałka w piśmie znak: SPS-0202-4369/00 z dnia 17 lipca 2000 r. interpelacją posła Zdzisława Kałamagi w sprawie prawa osób bezrobotnych do zasiłku z pomocy społecznej przesyłam uprzejmie odpowiedź na pytania zawarte w interpelacji.    Ad. pyt. 1. Kto powinien zabezpieczyć osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku w najbardziej elementarne środki umożliwiające przeżycie?    Wsparcie materialne osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku wypłacanego z Funduszu Pracy jest zadaniem pomocy społecznej. Pomoc społeczna pełni tu - tak w stosunku do osób bezrobotnych jak i wszystkich pozostałych kategorii społecznych - rolę instytucji ostatniej instancji zabezpieczenia społecznego. Przy tym w swych rozwiązaniach opiera się zarówno na zasadzie subsydiarności jak i - na zasadzie udzielania pomocy pieniężnej w uzależnieniu - z jednym wyjątkiem (renta socjalna) - od sytuacji materialnej danej osoby i jej rodziny.    W katalogu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej są takie, które mają charakter stałej pomocy, jak i takie, które przyznawane są w związku z okresowymi trudnościami materialnymi. Stałe świadczenia przeznaczone są dla osób obiektywnie niezdolnych do pracy, z takich powodów jak: wiek, stan zdrowia (zasiłek stały wyrównawczy, renta socjalna), opieka nad dzieckiem niepełnosprawnym (zasiłek stały). Osoby potencjalnie zdolne do pracy, w tym osoby o statusie bezrobotnego, uprawnione są do świadczeń okresowych. Przyznać jednak należy, że nie wszystkie świadczenia okresowe przyznawane są na zasadzie obligatoryjnej. Prawo do gwarantowanych zasiłków okresowych, jak pan poseł Kałamaga zauważa, mają tylko osoby długotrwale bezrobotne (które wyczerpały już prawo do zasiłku z Funduszu Pracy), samotnie wychowujące dziecko (dzieci). Wszystkie inne osoby bezrobotne mają prawo do zasiłku okresowego, przyznawanego na zasadzie fakultatywnej (zasiłek może być przyznany).    W praktyce oznacza to, że przyznanie zasiłków okresowych jest dodatkowo uzależnione od bilansu środków finansowych na pomoc społeczną.    Ad. pyt. 2. Czy Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej rozważa możliwość przyznania osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku z Funduszu Pracy stałego zasiłku ze środków pomocy społecznej?    Nie jest celowe, aby zasiłki pieniężne dla osób zdolnych do pracy i poszukujących zatrudnienia miały charakter stałej pomocy. Nie sprzyjałoby to motywacji do jak najszybszej zmiany sytuacji zawodowej i materialnej wspomaganego i aktywności, jaka pożądana jest zarówno ze strony świadczeniobiorcy, jak i jednostek pośrednictwa pracy oraz jednostek pomocy społecznej.    Celowe jest natomiast, by zasiłki okresowe dla osób bezrobotnych były przyznawane na zasadzie obligatoryjnej. Jednakże cel ten, z uwagi na ogromny koszt (jak wynika z szacunków MPiPS, przy zachowaniu dotychczasowych kryteriów dochodowych warunkujących prawo do zasiłku okresowego, wymagałoby to zwiększenia budżetu na zasiłki z pomocy społecznej aż o ok. 80%), nie jest możliwy do osiągnięcia w najbliższych latach. Stąd można co najwyżej postulować stopniowe, etapowe dochodzenie do pożądanego rozwiązania, które oznaczałoby ostatecznie wprowadzenie powszechnej gwarancji minimalnego dochodu.    Ad. pyt. 3. Czy w tym kontekście polski rząd realizuje zapisy art. 71 ust. 1 konstytucji i ratyfikowanego przez Polskę art. 14 ust. 1 Europejskiej Karty Społecznej?    Art. 70 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że: ˝Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych˝.    Zapis konstytucyjny nie stanowi o charakterze i zakresie tego prawa, nie określa konkretnych praw podmiotowych (roszczeniowych). Te ostatnie bowiem regulują ustawy szczegółowe. Jedną z tych właściwych tu przedmiotowo ustaw jest ustawa o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (DzU z 1998 r., nr 64, poz. 414, z późn. zm.). Wyrazem realizacji art. 70 ust. 1 Konstytucji RP są odpowiednie zapisy ustawy o pomocy społecznej, które określają cel i zakres podmiotowy ustawy (art. 1 ust. 1 i 2, art. 2b, art. 3, art. 4-6) oraz świadczenia pomocy społecznej (art. 13-16, 23-33). Fakultatywny charakter zasiłku okresowego dla innych osób niż długotrwale bezrobotny samotny rodzic wychowujący dziecko w wieku do 15 lat nie oznacza nierealizowania treści art. 70 ust. 1 Konstytucji RP.    Jeśli chodzi o art. 14 ust. 1 Europejskiej Karty Społecznej - Rady Europy, to nie dotyczy on bezpośrednio kwestii poruszonych w interpelacji posła Kałamagi. Treść art. 14 ust. 1 stanowi bowiem o organizacji i metodach działania szeroko rozumianych usług pomocy społecznej (a nie bezpośrednio o dostępie do pomocy materialnej) i brzmi: ˝W celu zapewnienia skutecznego wykonywania prawa do korzystania ze służb opieki społecznej, umawiające się strony zobowiązują się: (ust. 1) popierać lub organizować służby posługujące się metodami właściwymi dla pracy socjalnej oraz które przyczyniają się do dobrobytu i rozwoju zarówno jednostek, jak i grup w społeczeństwie oraz do ich adaptacji w środowisku społecznym˝.    Kwestii powszechnego dostępu do gwarantowanej pomocy materialnej na minimalnym poziomie dotyczy art. 13 ust. 1 EKS, który właśnie ze względu na fakultatywny charakter zasiłku okresowego i niezwykle wysoki koszt zmiany tej zasady nie został przez Polskę ratyfikowany.    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 10 sierpnia 2000 r.