Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ograniczenia dodawania etanolu do benzyny

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 13 kwietnia 2000 r. przekazujące zapytanie pana posła Stanisława Steca w sprawie ograniczenia dodawania etanolu do benzyn przedstawiam poniższe informacje na ten temat.    Produkcja etylin z dodatkiem bioetanolu - zapotrzebowanie na bioetanol.    1997 r. - produkcja benzyn ołowiowych z dodatkiem etanolu wynosiła 1827 tys. ton przy zużyciu bioetanolu 86,7 tys. ton (110 mln litrów).    1998 r. - produkcja benzyn ołowiowych z dodatkiem etanolu wynosiła 1510 tys. ton przy zużyciu bioetanolu 75,47 tys. ton (95,66 mln litrów).    1 lipca 1999 r. - produkcja benzyn ołowiowych (ogółem) wyniosła 724,6 tys. ton, co oznacza 37-procentowy spadek w stosunku do roku 1998.    Od 1997 r. obserwuje się niewielki, chociaż stały, spadek zakupów etanolu przez przemysł paliwowy pomimo znacznych w tym czasie obniżek stawek w podatku akcyzowym (180 zł/t paliwa zawierającego dodatek od 4,5 do 5% etanolu). Odbija się to na produkcji spirytusu etylowego odwodnionego. Tabela nr 1 ilustruje ten proces. Tabela 1 Lata 1996 1997 1998 1999 Produkcja w mln dm3 100,9 112,4 99,8 88,5 Produkcja % w stosunku do 1996 r. 11,4 -1,1 -12,3    Główną przyczyną takiego kształtowania się popytu na etanol są zachodzące zmiany na rynku samochodowym i paliw płynnych. Przede wszystkim szybko zanika sprzedaż i produkcja benzyn ołowiowych E94 i E98, do których głównie dodawany jest etanol.    Tabela nr 2 pokazuje zmiany na rynku benzyn w ostatnich latach. Tabela 2 Rodzaj paliwa Zyżycie paliwa w tys. ton w roku 1996 1997 1998 1999 (prognoza) Benzyny ogółem 5200 5300 5500 5700 Benzyny ołowiowe 3300 2500 1903 1300    Z dostępnych informacji wynika, że w bieżącym roku Polski Koncern Naftowy zamierza zakończyć produkcję benzyn ołowiowych.    W pierwszym półroczu 1999 r. obserwowano bardzo gwałtowny spadek zapotrzebowania na etanol. Z tego względu w rozporządzeniu z 23 czerwca 1999 r. minister finansów rozszerzył obniżoną stawkę podatku akcyzowego z tytułu dodawania etanolu do benzyn na wszystkie benzyny (rozporządzenie zaczęło obowiązywać od 1 lipca 1999 r.), ale z jednoczesną redukcją jej poziomu ze 180 zł/t do 120 zł/t (91 zł/1000 l). Skutkiem wprowadzonych uregulowań był miesięczny wzrost sprzedaży etanolu z 4,952 mln l w czerwcu do 10,805 mln 1 w lipcu 1999 r. Zwiększony popyt pozwolił na utrzymanie sprzedaży rocznej na poziomie zbliżonym do poprzednich lat.    W roku bieżącym utrzymana została obniżona o 91 zł/1000 l (120 zł/t) stawka podatku akcyzowego od benzyn zawierających dodatek 4,5 do 5% etanolu (rozporządzenie ministra finansów z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie podatku akcyzowego - DzU nr 105, poz. 1197, § 28 ust. 1 pkt 2). Zwolnienie podatkowe, o którym mowa w rozporządzeniu, obowiązywać ma do 31 grudnia 2000 r. Rozwiązanie takie - corocznie i na jeden rok określana wysokość zwolnienia w podatku akcyzowym od benzyn z tytułu dodawania etanolu - stosowane jest od 1994 r. Wysokość ustalanego corocznie zwolnienia ma ścisły związek z przygotowywaną ustawą budżetową. Z drugiej strony przemysł paliwowy stale podkreśla trudności w długofalowym planowaniu ze względu na niepewność co do wysokości stawek podatkowych w kolejnych latach. Taka sytuacja nakazuje producentom paliw zachowanie daleko idącej ostrożności w inwestowaniu.    Na początku br. nastąpił szereg niekorzystnych zjawisk, które w sumie mogły złożyć się na obecnie obserwowane trudności ze zbyciem etanolu.    Na rynku podstawowych produktów rolnych, które stanowią surowiec do produkcji spirytusu, nastąpił wyraźny wzrost cen. Szczególnie drożało żyto stanowiące podstawowy produkt w produkcji gorzelniczej. W listopadzie 1999 r. cena żyta gorzelniczego przekroczyła 300 zł/t. W tym czasie rosła średnia cena żyta na targowiskach z 340 zł/t w październiku 1999 r. do 420 zł/t w marcu 2000 r. Średnia giełdowa cena żyta w październiku 1999 r. wynosiła 340 zł/t, osiągając maksimum 390 zł/t w styczniu 2000 r., by spaść do poziomu około 355 zł/t w marcu 2000 r. W lutym 2000 r. zanotowano na giełdzie cenę żyta gorzelniczego w wysokości 250 zł/t. W okresie od listopada 1999 r. zanotowano wzrost importu zbóż z wysokim udziałem żyta.    Analiza importu zbóż w okresie od października 1999 r. do marca 2000 r. na podstawie danych GIOR (tys. ton) Miesiąc Okres Ogółem ziarno Pszenica Żyto Jęczmień Kukurydza Mąka październik 01.31.10 8,579 0,353 0,913 6,375 0,938 1,308 listopad 01.30.11 72,832 35,154 10,982 14,509 12,187 0,899 grudzień 01.31.12 123,223 12,522 60,444 16,672 33,585 1,453 styczeń 01.31.00 131,39 20,181 76,180 15,904 19,125 1,637 luty 01.29.02 170,288 17,738 74,132 33,184 45,234 2,160 marzec 01.31.03 141,875 12,834 60,248 28,229 40,564 2,039 zmiana % importu zbóż:marzec-luty -16,7 -27,6 -18,7 -14,9 -10,3 -5,6 zmiana w % = (marzec-luty)/luty x 100    Wzrost ceny żyta spowodował zmianę ceny sprzedaży etanolu (wzrost z 1,7 zł/l w połowie 1999 r. do 2,1 zł/l w I kwartale 2000 r.). Wzrost ceny etanolu częściowo był rekompensowany wzrostem w tym samym okresie ceny ropy naftowej na rynku międzynarodowym.    Gorzelnie, dążąc do obniżenia kosztów produkcji (i ceny etanolu dla przemysłu paliwowego), miały częściowy udział w imporcie taniego żyta z zagranicy. Wydaje się, że 2,1 zł/l jest obecnie granicą akceptowalnej ceny przez przemysł spirytusowy. Przy spadających cenach ropy naftowej wielkość ta może okazać się zbyt wysoka.    Godne uwagi jest zachowanie dwóch największych producentów paliw na polskim rynku. Rafineria Gdańska SA pomimo zaprzestania w lutym br. produkcji benzyn ołowiowych uważa za celowe wykorzystanie etanolu pochodzenia rolniczego przez przemysł paliwowy, podkreślając jednocześnie konieczność ustabilizowania podstaw prawnych produkcji (stabilny system podatkowy). Przewidywane zapotrzebowanie na etanol w br. oceniano na około 11,5 tys. ton (wobec 17,5 tys. ton w 1999 r.). Polski Koncern Naftowy SA (utworzony we wrześniu 1999 r. posiada około 60% udziału w rynku paliw w Polsce) w zasadzie dodaje etanol jedynie do benzyn ołowiowych, które w bieżącym roku zostaną wycofane z rynku. Plan zapotrzebowania na etanol w 2000 r., dodawany do benzyny ołowiowej E94, wynosi około 6,6 tys. ton (wobec około 12,5 tys. ton w 1999 r.). Trzeba pamiętać, że do czasu utworzenia PKN SA, przez połączenie CPN SA z Petrochemią Płocką, dużym odbiorcą etanolu była CPN. W obecnej sytuacji przy jednolitym zarządzie ustalenia polityki koncernu znajdują znacznie silniejsze odbicie na rynku etanolu. Trzeba tutaj dodać, że na rynku faktycznie występuje Grupa PKN, czyli dodatkowo rafinerie Trzebinia SA i Jedlicze SA. Razem cała grupa, według niektórych ocen, kontroluje około 70% produkcji benzyn w kraju.    Ze względu na skład akcjonariuszy (45% akcjonariuszy prywatnych) możliwości wpływania na politykę koncernu są znacznie mniejsza niż w przypadku Rafinerii Gdańskiej.    PKN SA wyjaśniał ograniczenie stosowania etanolu do benzyn bezołowiowych niechętnym stosunkiem rynku konsumentów paliw. Powoływano się przy tym na opinie ACEA (Stowarzyszenie Europejskich Producentów Samochodów), które nie akceptuje alkoholu w paliwach, oraz znacznej części renomowanych dużych hurtowych odbiorców benzyn.    Z drugiej strony koncern informował o przygotowywanej technologii produkcji eteru EETB (eter etylo-tert-butylowy). Eter ten może być stosowany jako substytut eteru EMTB dodawanego obecnie do benzyn. Wymagałoby to jednak odpowiedniej zmiany w rozporządzeniu ministra finansów. Ocenia się, że już w IV kwartale br. PKN SA mógłby być znaczącym odbiorcą etanolu pochodzenia rolniczego wykorzystywanego w produkcji EETB.    Koncern zwraca także uwagę na niepewność regulacji, które tworzone są z roku na rok w związku z ustawą budżetową.    W świetle przedstawionej sytuacji rząd nie posiada szerokiego pola manewru w celu zwiększenia zapotrzebowania na etanol w ciągu kilku najbliższych miesięcy, gdyż na decyzje podejmowane przez dominujące podmioty na rynku paliwowym wpływ mają zachowania konsumentów paliw (duzi odbiorcy hurtowi) oraz opinia producentów pojazdów samochodowych.    Przypominam w tym miejscu o spadku zakupów etanolu przez przemysł paliwowy pomimo wysokiej obniżki stawki podatku akcyzowego od benzyn z dodatkiem etanolu (tabela 1).    Jednym z nielicznych dostępnych instrumentów sterujących, jakie rząd posiada, są regulacje podatkowe, jednakże nie muszą one prowadzić do oczekiwanych zachowań w gospodarce rynkowej. Na zachowania koncernu o dużym udziale prywatnego akcjonariatu wpływać będą zarówno światowe trendy rynkowe, jak i wszelkie sygnały polityczno-gospodarcze mogące oddziaływać na poziom akcyzy od produktów ropopochodnych.    Przedstawione tu informacje ilustrują zasadnicze mechanizmy wpływające bezpośrednio na kształtowanie się popytu na etanol pochodzenia rolniczego.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Ryszard Brzezik    Warszawa, dnia 21 kwietnia 2000 r.