Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie narastającego zainteresowania Polaków z Kazachstanu zamieszkaniem w Polsce na stałe

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 3154 posła na Sejm RP pana Witolda Tomczyka w sprawie narastającego zainteresowania Polaków z Kazachstanu zamieszkaniem w Polsce na stałe przedkładam poniższe wyjaśnienia.    Zgadzam się, że rząd Rzeczypospolitej Polskiej powinien naprawić krzywdy wyrządzone wielu pokoleniom Polaków i ułatwić im powrót do kraju. Jednak założenie, że Polska może przyjąć każdą liczbę repatriantów, jest nierealne.    Rozmiary repatriacji zależą nie tylko od możliwości finansowych państwa, ale przede wszystkim od możliwości zapewnienia mieszkań i pracy powracającym, a to zależy od mobilności samorządów lokalnych, organizacji pozarządowych, osób fizycznych i prawnych wystawiających zaproszenia oraz samych zainteresowanych. Szczególnie ważne dla akcji repatriacyjnej jest przyzwolenie społeczne, zwłaszcza w obliczu trudnej sytuacji materialnej wielu polskich rodzin. Dlatego też istotne jest zrozumienie, że proces repatriacyjny to wysiłek, który powinno podjąć całe społeczeństwo. Trudno jednak wyobrazić sobie, iż społeczeństwo polskie zaakceptuje masową repatriację w obecnej sytuacji, gdy bezrobocie, często strukturalne, w poszczególnych województwach sięga od kilku do dwudziestu kilku procent (woj. warmińsko-mazurskie).    Z szacunkowej kalkulacji kosztów poniesionych w związku z zaproszeniem jednej rodziny z Kazachstanu wynika, iż kształtują się one różnie, w zależności od możliwości finansowych lokalnych władz. Ponad 50% z nich poniosło koszty rzędu 20 000 zł i więcej (w tym ok. 20% wydatkowało ponad 50 000 zł na rodzinę). Jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, iż przeciętny budżet gminy wynosi 20-25 mln zł, to wydatki związane z repatriacją stanowią często poważne obciążenie. Największe koszty ponoszone są w związku z przydzieleniem, adaptacją, remontem i wyposażeniem mieszkania. W ciągu ostatnich lat podjęto szereg działań, które świadczą o pełnym zaangażowaniu rządu w sprawy repatriacji.    Zmianie uległa treść art. 12 ust. 2 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (DzU z 1975 r. nr 10, poz. 49, z późn. zm.). W okresie obowiązywania przepis ten budził liczne spory interpretacyjne (istnieje pokaźne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego). Obecnie repatriantem jest osoba, która przybyła do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej. Cudzoziemcowi narodowości lub pochodzenia polskiego, który zamierza przesiedlić się na stałe do Rzeczypospolitej Polskiej, wizę taką może wydać kierownik właściwego polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego. Pozostał w mocy art. 12 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim stanowiący, że osoby przybywające do Polski jako repatrianci nabywają obywatelstwo polskie z mocy prawa.    Ustawa z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (DzU nr 114, poz. 739, z późn. zm.) wprowadziła istotne zmiany w procedurze nabywania obywatelstwa polskiego.    Cudzoziemcy przybyło do Polski w latach 1992-1996, który w trakcie ubiegania się o zezwolenie na stały pobyt w RP zadeklarowali narodowość lub pochodzenie polskie, lecz z różnych przyczyn nie ubiegali się dotąd o repatriację, uzyskali możliwość nabycia obywatelstwa polskiego w specjalnym trybie, przewidzianym w art. 109 ustawy. Warunkiem nabycia obywatelstwa polskiego w tym trybie, zgodnie z zasadą wyrażoną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 1995 r., jest uzyskanie zgody na stały pobyt w RP przed przesiedleniem się na stałe do Polski. Szczegółowy tryb postępowania, wzór wniosku o uznanie za obywatela RP oraz wykaz dokumentów, które powinny być do wniosku dołączone, zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z 8 kwietnia 1998 r. w sprawie szczegółowego trybu składania przez niektórych cudzoziemców wniosków o uznanie za obywateli polskich, wzoru wniosku oraz dokumentów, które powinny być dołączone do wniosku (DzU nr 52, poz. 322). Przepis ten został wprowadzony, aby ułatwić nabycie obywatelstwa polskiego osobom, które przybyły do Polski przed ustaleniem zasad procedury repatriacyjnej, i nie zmuszać ich do kosztownej podróży do kraju dotychczasowego zamieszkiwania w celu złożenia wniosku repatriacyjnego.    Wnioskodawca nie ubiega się już o zezwolenie na pobyt stały w RP (kartę stałego pobytu) wydawane dotąd w formie decyzji administracyjnej przez MSWiA, a jedynie o wizę repatriacyjną. Konsul, przed wydaniem takiej wizy, będzie musiał jednak dysponować zgodą udzieloną przez ministra spraw wewnętrznych i administracji.    Osoby narodowości lub pochodzenia innego niż polskie, pragnące przesiedlić się do RP jako członkowie rodziny repatrianta, mogą składać za pośrednictwem właściwego konsulatu wniosek o zezwolenie na zamieszkanie w RP na czas oznaczony, kierowany do wojewody właściwego dla miejsca zamierzonego pobytu. Dotychczas osoby te składały bezpośrednio do MSWiA wniosek o zezwolenie na pobyt stały w RP.    Wprowadzono kwestionariusz repatriacyjny nowego wzoru, który w części dotyczącej życiorysu i motywów ubiegania się o repatriację musi być wypełniony osobiście i złożony we właściwym urzędzie konsularnym. Dotychczas praktykowano składanie dokumentów wypełnionych odpłatnie przez pośredników władających językiem polskim. W skrajnych przypadkach wnioskodawca nie rozumiał informacji zawartych w swoim zgłoszeniu.    Rada Ministrów, realizując delegację ustawową zawartą w art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (DzU nr 114, poz. 739, z późn. zm.), uchwaliła w dniu 12 października 1999 r. rozporządzenie w sprawie pomocy dla osób przybyłych do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy repatriacyjnej.    Już w roku 1999 repatrianci przybyli do Polski po dniu 27 grudnia 1997 r. mogli ubiegać się o trzy rodzaje zasiłków:    1) transportowy,    2) na zagospodarowanie i bieżące utrzymanie,    3) szkolny.    Zasiłek transportowy - to zwrot kosztów przejazdu na trasie z miejsca zamieszkania za granicą do granicy Polski. Niezależnie od tego, jakim środkiem lokomocji repatriant przebył tę drogę, otrzyma kwotę w wysokości odpowiadającej cenie biletu kolejowego II klasy za przejazd na tej trasie (z uwzględnieniem ulg taryfowych, np. dzieci płacą za bilet 50%).    Zasiłek na zagospodarowanie się i bieżące utrzymanie - to pomoc w dokonaniu pierwszych drobnych remontów, niezbędnych zakupów mebli, sprzętu domowego etc., które trzeba zrobić zaraz po przybyciu do Polski. Wysokość tego zasiłku stanowi równowartość dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego uzyskiwanego w Polsce.    Gdy repatriant przybył do Polski z małżonkiem, kwota ta ulega podwojeniu. Jeżeli repatriant posiada małoletnie dzieci (tj. do 18 roku życia), kwota zostanie dodatkowo powiększona o połowę na każde dziecko.    Zasiłek szkolny - to pomoc na zakup podręczników, przyborów szkolnych dla małoletniego dziecka (tj. do 18 roku życia) chodzącego do szkoły (podstawowej, gimnazjum, zawodówki, liceum, technikum itp.); wynosi on 857 zł na każde dziecko.    Dodatkową formą pomocy, przewidzianą przez ww. rozporządzenie, jest możliwość uczestniczenia repatrianta w kursach nauki języka polskiego i adaptacji w społeczeństwie polskim. Kursy, o których mowa, organizuje i sprawuje nad nim nadzór wojewoda. Natomiast w roku 1999, ze względu na pilną konieczność, kursy te mógł zorganizować minister właściwy ds. wewnętrznych.    W 1998 r. rozpoczął pracę Międzyresortowy Zespół ds. Repatriacji. Podstawowym celem prac zespołu jest:    1) wypracowanie rozwiązań i koordynowanie prac organów administracji publicznej realizujących zadania w dziedzinie repatriacji,    2) opiniowanie projektów założeń polityki repatriacyjnej państwa,    3) opiniowanie dokumentów rządowych oraz projektów aktów prawnych związanych z repatriacją,    4) dokonywanie analiz i ocen dotyczących polityki repatriacyjnej oraz przedstawianie propozycji dotyczących usprawnienia działań w zakresie repatriacji,    5) inicjowanie badań dotyczących repatriacji,    6) opracowanie raportów o sytuacji repatriacyjnej państwa, przedkładanych prezesowi Rady Ministrów,    7) rozpatrywanie spraw z dziedziny polityki repatriacyjnej zleconych przez Radę Ministrów i prezesa Rady Ministrów oraz wniesionych przez ministrów.    Zespół, któremu przewodniczy podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, składa się z przedstawicieli następujących ministerstw: Edukacji Narodowej, Finansów, Obrony Narodowej, Pracy i Polityki Socjalnej, Spraw Wewnętrznych i Administracji, Spraw Zagranicznych, Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Transportu i Gospodarki Morskiej oraz Urzędu Ochrony Państwa, komendantów głównych Policji i Straży Granicznej, Konwentu Wojewodów. W pracach zespołu mogą brać również udział inne osoby zaproszone przez przewodniczącego, w tym przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji pozarządowych. Do prac Międzyresortowego Zespołu ds. Repatriacji, który ma przedstawić prezesowi Rady Ministrów okresowe sprawozdanie ze swojej działalności, mogą być zapraszani przedstawiciele każdego środowiska zainteresowanego prowadzeniem procesu repatriacji, w tym również przedstawiciele organizacji polonijnych.    Od 1 stycznia 1999 r., w wyniku reformy rent i emerytur, zniesiono dotychczasową barierę czasową (1 stycznia 1992 r.) ograniczającą uznanie okresów zatrudnienia za granicą jako okresów składkowych ubezpieczenia, uwzględnianych przy ustalaniu prawa i wysokości emerytury lub renty tym osobom, które powróciły do Polski po 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów. Ustawa podniosła ponadto kwotę minimalną emerytury, ustalając ją na 415 zł.    Ponadto powiatowe urzędy pracy udzielają repatriantom pomocy w uzyskaniu zatrudnienia poprzez:    1) świadczenie usług w zakresie doradztwa i poradnictwa zawodowego,    2) proponowanie odbycia szkolenia w celu podwyższenia lub zdobycia nowych kwalifikacji oraz sfinansowania kosztów szkolenia przez urząd pracy,    3) możliwość udzielenia, na wniosek bezrobotnego, pożyczki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej,    4) skierowanie bezrobotnego do wykonywania prac w ramach robót publicznych oraz prac inwestycyjnych.    Przepisy zawarte w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie programów specjalnych przeciwdziałania bezrobociu (DzU nr 156, poz. 1023) pozwalają finansować ze środków Funduszu Pracy przedsięwzięcia:    1) inspirowanie zatrudnienia poprzez refundowanie pracodawcy części kosztów związanych z zatrudnieniem repatrianta,    2) wspieranie tworzenia dodatkowych miejsc pracy poprzez udzielenie pracodawcy pożyczki,    3) wspieranie podjęcia przez osoby objęte programem specjalnym działalności gospodarczej lub rolniczej na własny rachunek,    4) aktywizacja zawodowa osób objętych programami specjalnymi przez refundowanie pracodawcom za skierowanych do pracy bezrobotnych części kosztów poniesionych na szkolenie zawodowe w miejscu pracy.    Członkowie rodzin repatriantów, posiadający karty czasowego pobytu, w świetle ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, są traktowani jako cudzoziemcy i nie posiadają prawa do zarejestrowania się w urzędach pracy jako osoby bezrobotne, a tym samym nie mają prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast zezwolenie i zgodę na zatrudnienie w Polsce mogą uzyskać od dyrektorów wojewódzkich urzędów pracy.    Niełatwo naprawić krzywdy wyrządzone przez innych, ale należy uczynić wszystko, aby ci, którzy czekali na przyjazd do ojczyzny, mogli liczyć na naszą pomoc.    Repatriacja powinna przede wszystkim być zorganizowaną formą przesiedlenia z b. ZSRR Polaków, którzy nie mogli nigdy powrócić do Polski, a więc zamieszkujących głównie azjatycką część b. ZSRR. Polakom, którzy utracili obywatelstwo polskie na skutek represji stosowanych przez organy PRL, należy to obywatelstwo przywrócić. W tym kierunku zmierza opracowany w MSWiA projekt ustawy o obywatelstwie polskim. Jednolicie stworzone kryteria potwierdzenia polskiego pochodzenia służyłyby także do osiedlenia się osób polskiego pochodzenia na terytorium RP, realizując tym samym art. 52 ust. 5 konstytucji.    Projekt ustawy o obywatelstwie polskim wraz z projektami podstawowych aktów wykonawczych (druk nr 1408) został, po pierwszym czytaniu, skierowany do Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Łączności z Polakami za Granicą.    Z poważaniem    Minister    Marek Biernacki    Warszawa, dnia 25 lutego 2000 r.