Debaty sejmoweII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie podziału środków budżetowych między organizacje harcerskie

   Odpowiadając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów na interpelację dotyczącą polityki rządu wobec ruchu harcerskiego, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    W tegorocznym budżecie MEN przeznaczono kwotę 37,137 mln zł na zlecanie zadań państwowych jednostkom niepaństwowym. Zgodnie z zatwierdzonym przez ministra edukacji narodowej w dniu 16 marca br. ˝Planem realizacji zadań edukacyjnych finansowanych w cz. 33 (MEN) dz. 79 w 1998 r.˝ wydzielono z tej kwoty:    4,6 mln zł - na dofinansowanie kolonii polonijnych organizowanych przez Stowarzyszenie ˝Wspólnota Polska˝,    3,55 mln zł - na organizację ˝Sportowych wakacji˝ dla związków sportowych,    5,0 mln z - na finansowanie działalności komitetów olimpiad przedmiotowych,    0,8 mln zł - na dofinansowanie obozów adaptacyjnych dla uczniów - kandydatów na studia    23,187 mln zł - na dofinansowanie zadań państwowych zlecanych przez MEN w porozumieniu z pełnomocnikiem rządu do spraw rodziny.    Z tej ostatniej kwoty Związek Harcerstwa Polskiego otrzymał 5,15 mln zł, tj. 22%. Tym samym zmniejszył się udział ZHP w środkach dzielonych w ramach zadań zleconych w porównaniu do lat poprzednich. W roku 1994 ZHP otrzymało 38% środków w ramach zadań zleconych, w roku 1995 - 50,2%, w 1996 - 49%, w 1997 - 46%.    Zmniejszenie to uzasadnione jest strategią dzielenia środków, jaką MEN przyjęło w tym roku. W poprzednich latach środki te przeznaczone były tylko na realizację wniosków organizacji o zasięgu ogólnopolskim lub regionalnym. Na tej podstawie tylko 4 ogólnopolskie organizacje - ZHP, ZSP, ZMW, ZSMP otrzymywały większość środków. W roku 1994 otrzymały 45%, w 1995 - 74%, w 1996 - 75%, w 1997 - 70%.    Takie dzielenie środków przez MEN miało kilka istotnych wad:    Po pierwsze, mylono organizacje centralne z zadaniami centralnymi. Większość przydzielanych środków przeznaczono na organizację wypoczynku oraz na zajęcia profilaktyczne dla dzieci i młodzieży. Nie są to zadania o centralnym znaczeniu. To że zadania te były i są organizowane przez organizacje centralne, nie zmienia istoty rzeczy.    Po drugie, przekazywanie większości środków organizacjom centralnym umacniało ich monopol w wykonywaniu tych zadań, stworzony jeszcze w warunkach państwa niedemokratycznego, tj. przed 1989 r.    Po trzecie, monopol ten nie pozwalał na szersze rozwinięcie działalności przez szereg innych organizatorów zajęć dla dzieci i młodzieży. Szacuje się, że na rzecz dzieci i młodzieży działa w Polsce w szerszej mierze ponad 1000 organizacji pozarządowych. W roku 1994 w ramach zadań zleconych dofinansowano razem 88 organizacji, w roku 1995 - 137, w roku 1996 - 100, w roku 1997 - 166.    Po czwarte, przyznawanie większości środków tylko kilku wielkim organizacjom oraz stosunkowo małej kwoty tylko kilkunastu dziesiątkom innych miało wyraźnie polityczny kontekst i odpowiednie efekty. Tylko w okresie 1994-1996 dotacje dla największych organizacji mających silne korzenie tkwiące jeszcze w państwie niedemokratycznym bardzo szybko rosły. W wypadku ZHP wzrost wyniósł 236%, ZMW - 382%, ZSMP - 1000%, ZSP - 1100%. Natomiast spadały kwoty dotacji dla organizacji pozbawionych tych korzeni (w tym także majątku). I tak na przykład w przypadku ZHR spadek wyniósł 36%, NZS - 40%, Katolickiego Stowarzyszenia Niepełnosprawnych - 100%, Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży - 340%.    W tym roku odstąpiono od takiej strategii dzielenia środków. Główna zmiana polega na tym, że rozpatruje się wnioski wszystkich organizacji, w tym także o zasięgu lokalnym. Do głównych kryteriów podziału środków należy związek wniosków z priorytetami opublikowanej polityki oświatowej, wychowawczej i opiekuńczej, której osią są oddziaływania prorodzinne.    Do tej pory wpłynęło razem 714 wniosków od niespełna 500 organizacji. Z tej liczby rozpatrzono pozytywnie 535 wniosków 372 organizacji (trwa rozpatrywanie reszty). Jest więc to bardzo wyraźny wzrost w stosunku do lat poprzednich.    Jednocześnie w znacznie mniejszej skali wzrastała kwota środków budżetowych przeznaczonych na zadania zlecone (w roku 1994 wynosiła ona 11,14 mln zł, w 1995 - 16,8 mln zł, w 1996 - 20,2 mln zł, w 1997 - 23,1 mln zł (w obecnym roku 1998 wynosi 23,2 mln zł, czyli mniej niż w roku ubiegłym, uwzględniając wskaźnik inflacji).    Już tylko z porównania tych liczb wynika główna przyczyna obniżenia dotacji dla ZHP w roku bieżącym. MEN rozpatrzył o wiele większą liczbę wniosków niż w latach poprzednich, co przy niewiele większych środkach budżetowych musiało wpłynąć na obniżenie dotacji dla dotychczasowych monopolistów. Oceniamy dodatkowo, że udział ZHP w podziale środków w tym roku (wynosi on 22%) nie oddaje rzeczywistego, a tym bardziej pożądanego ze względu na ogólnospołeczny interes i oczekiwania setek innych organizatorów zajęć z dziećmi, udziału tej organizacji w zadaniach wychowawczych realizowanych poza szkołą. Zestawienie powyższych liczb uzasadnia także wzrost dotacji dla nowych organizacji działających w niesprzyjających warunkach zwłaszcza w okresie 1994-1997 r.    Przypomnieć należy również, że środki na zadania zlecone dla jednostek niepaństwowych przeznaczone są nie na dofinansowanie organizacji, lecz jedynie na realizację zadań zaproponowanych przez wnioskodawcę. Oczywisty jest więc fakt, że nie ma tu znaczenia liczba członków danej organizacji, lecz jakość zaproponowanego we wniosku zadania oraz liczba uczestników. Mając powyższe na uwadze, dysponent środków budżetowych ma prawo odmówić udzielenia dotacji do konkretnego zadania.    Dodatkowo nieprawdą jest, jakoby MEN nie przyjęła większości wniosków ZHP i dotacja dla ZHP wyniosła 10 zł (na osobę). Główna Kwatera ZHP złożyła do rozpatrzenia 6 wniosków, na które otrzymała następujące dofinansowanie:    1) szkolenie nieetatowej kadry - 2,24 mln zł,    2) harcerskie akcje letnie - 1,47 mln zł,    3) organizacja konkursów, turniejów i przeglądów, realizacja programów profilaktyczno-wychowawczych - 0,1 mln zł,    4) opracowanie i wydawanie publikacji harcerskich wykorzystywanych do realizacji celów dydaktyczno-wychowawczych przez nauczycieli i wychowawców - 0,24 mln zł,    5) organizacja obozów harcerskich dla dzieci ze Wschodu - 0,1 mln zł,    6) uzupełniający wniosek na programy profilaktyczno-wychowawcze - 1,0 mln zł.    Dofinansowywanie Harcerskiej Akcji Letniej ZHP w kwocie 1,47 mln zł (podczas gdy wnioskowano 2,1 mln zł na 20 tys. uczestników) podzielone przez 14 tys. uczestników - daje dotację w wysokości 105 zł na uczestnika turnusu wypoczynkowego, a nie 10 zł.    W świetle powyższych danych trudno zgodzić się z tezą o dyskryminacji Związku Harcerstwa Polskiego. Ministerstwo Edukacji Narodowej docenia działania tego związku na rzecz dzieci i młodzieży i uważa, że może spełnić on istotną rolę w reformowanym systemie edukacji.    Podsekretarz stanu    Wilibald Winkler    Warszawa, dnia 20 sierpnia 1998 r.